image

خرپا چیست و چه کاربردی دارد؟

سبحان بیباک

تاریخ انتشار: 4 ماه پیش

10 دقیقه مطالعه

یکی از عناصر بسیار مهمی که در ساخت و سازهای مختلف، کاربردهای بسیار وسیعی دارند، سازه­‌های خرپایی هستند. خرپا نوعی سازه مثلثی‌‌شکل و فلزی و در بعضی از مواقع چوبی است. در حالت معمول اجرای این سازه‌ها بدون هیچ‌گونه انحنایی است و می‌توان آن‌ها را به شکل یک لولا به یکدیگر متصل کرد. از این سازه‌ها در مواردی استفاده می‌شود که بدون ایجاد خمش و یا برش، بتوان توزیع یکنواخت وزن و کنترل تنش و تراکم را تغییر داد. برای آشنایی بیشتر با خرپا تا انتهای متن با فولادینو همراه باشید.

خرپا چیست؟

این سازه که در زبان انگلیسی با عنوان Truss شناخته می‌شود، به‌ طورکلی نوعی چارچوب مثلثی به شمار می‌رود که از عناصر سازه‌ای مستقیم تشکیل شده و از اتصال چندین قطعه‌ آهنی (یا در مورادی چوبی) که بلند و باریک هستند به‌ وجود آمده است. اعضای این سازه‌ها این امکان را دارند که نیروهای کششی و یا فشاری را تحمل کنند.

خرپا چیست؟


در حقیقت می‌توان گفت این دسته از عناصر، از جمله سازه‌های باربر محسوب می‌شوند که قابلیت حمل آسان را دارند. این سازه‌ها در یک ساختمان مانند یک ساختار خمشی به کار برده می‌شوند. این محصول، در حقیقت نوعی سازه چند عضوی است که اتصالات محکمی میان تمامی بخش‌های آن ایجاد شده‌ است. لذا تنها چیزی که در این سازه وجود دارد نیرو است. این سازه‌ها، در حال حاضر به‌ عنوان یک سیستم فلزی جدید در ساخت اسکلت ساختمان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. این محصولات از اجزا و بخش‌های مختلفی به وجود آمده‌اند. یکی از مهم‌ترین این اجزا و عناصر، یال تحتانی است. یال فوقانی، محورهای قائم و محورهای قطری، دیگر اجزای تشکیل‌دهنده این سازه‌ها هستند.


کاربرد خرپا

در حالت معمول از این سازه‌ها در مواردی مانند سقف ساختمان‌های صنعتی مثل سوله‌ها با دهانه‌های بزرگِ بدون ستون، در سقف‌های بلند و چند طبقه و یا در پل‌ها استفاده می‌شود. همچنین در سازه‌های فضاکار نیز از خرپا استفاده می‌شود.

علاوه بر بارهای ثقلی، در بسیاری از موارد از خرپا استفاده می‌شود تا مقاومت مناسبی در برابر بارهای جانبی نیز ایجاد شود. برای این منظور از این سازه‌ها در ساختمان‌ها، دیوارهای چند طبقه و هم‌چنین تیرهای افقی، استفاده‌های زیادی به عمل می‌آید.

کاربرد خرپا چیست؟

انواع خرپا از لحاظ شکل سازه

در این بخش با انواع خرپا با توجه به شکل آن‌ها آشنا می‌شوید:

1- فلزی ساده

این نوع از سازه‌ها از یک عنصر مثلثی‌ شکل به‌ وجود آمده‌اند که دارای ۲ عضو مستقیم و بدون انحنا است. از طرف دیگر از یک مفصل و یا گره نیز استفاده شده است. در حالت معمول این محصولات در ساخت سقف قاب‌بندی شده کاربرد دارند.

2- فلزی صفحه‌ای

اعضای این سازه‌ها، در یک صفحه دوبعدی واقع می‌شوند. این سازه­‌های صفحه‌ای و یا مسطح از برخی اعضای تحتانی و فوقانی موازی نیز به‌ وجود آمده‌اند و در حالت معمول به‌ صورت پشت سر هم مورد استفاده قرار می‌گیرند. این نوع از سازه‌ها در ساخت سقف‌ها، پل‌ها و دیگر سازه‌های مکانیکی از قبیل دوچرخه کاربرد دارند.

3- فلزی فضائی

این دسته از سازه‌ها نوعی شبکه سه‌بعدی محسوب می‌شوند و از چندین مثلث به‌ هم متصل، به‌ وجود آمده‌اند. این سازه‌ها مقاومت بسیار مناسبی دارند و لذا مورد استفاده بیشتر کارفرمایان قرار می‌گیرند. برای ساخت سقف نمایشگاه‌ها، استخرها و یا کارخانه‌ها از این نوع از سازه‌ها استفاده می‌شود. در حالت معمول جنس این محصولات از آهن، فولاد و یا آلومینیوم است و به‌ صورت لولایی به یکدیگر متصل شده‌اند.

4- فلزی مرکب

در مواقعی که دو یا چند خرپای فلزی ساده را با یکدیگر ترکیب کنید، یک سازه مرکب ایجاد خواهد شد. این نوع از خرپا با توجه به مقاومت بسیار بالایی که دارد، کاربردهای وسیعی هم در پروژه‌های ساختمانی پیدا کرده است.

انواع خرپا
انواع خرپا

انواع خرپا از لحاظ انتقال بار

در این بخش با انواع خرپا با توجه به نحوه‌ی انتقال بار آشنا می‌شویم:

1- وتر موازی

این نوع از سازه‌ها در حالت معمول، برای حمایت و یا پشتیبانی از سازه­‌های سقف به‌ ویژه در ساختمان‌های صنعتی استفاده می‌شود و یا می‌توان آن‌ها را در پل‌های با دهانه متوسط به کار برد. در حالت کلی، از این نوع محصولات، در شبکه‌هایی استفاده می‌کنند که طول یکسانی دارند.

2- پرات

در مواقعی که قصد داشته باشند به ساخت پل اقدام نمایند و یا برخی از سازه‌های طاق مانند را ایجاد کنند از سازه­‌های پرات استفاده می‌کنند. چراکه این نوع از سازه‌ها می‌توانند در برابر فشارهایی که در راستای عمودی وارد می‌شوند، مقاومت بسیار خوبی داشته باشند. در حالت معمول از این نوع از سازه‌ها برای دهانه‌هایی استفاده می‌کنند که طول آن‌ها چیزی در میان ۳۰ تا ۶۰ متر است.

3- وارن

سازه­‌های وارن، به یک مثلث متساوی‌الاضلاع شباهت دارند. این سازه‌ها این امکان را دارند که بارهای وارد شده بر اجزاء مختلف را توزیع نمایند. این سازه‌ها در حالت معمول، برای دهانه‌هایی مورد استفاده قرار می‌گیرند که چیزی در حدود ۶۰ متر طول دارند.

4- کی K

این دسته از محصولات این امکان را دارند که سازه مورد نظر را در برابر تمامی تنش‌های خمشی، مقاوم‌سازی و پشتیبانی نمایند. پیچیدگی ساختاری این سازه‌ها یکی از ویژگی‌های اصلی آن‌ها است. برای ساخت این تجهیزات از مصالح و متریال زیادی استفاده می‌شود. این سازه‌ها قابلیت کاربرد در دهانه‌های بیشتر از ۱۰۰ متر را دارند.


مزایا و معایب خرپا

استفاده از این سازه­‌ها، روشی بسیار مناسب برای دهانه‌های طولانی است و امکان استفاده از کم‌ترین میزان مواد را فراهم می‌کنند. این سیستم‌ها بسیار کارآمد هستند و در حال حاضر بخشی غیرقابل‌ تفکیک از معماری مدرن محسوب می‌شوند. چرا که می‌توانند وزن بسیار زیادی را تحمل کنند. سازندگان با استفاده از انواع این سازه‌ها می‌توانند فواصل زیادی را پوشش دهند و بار و میزان فشار و نیرو را به‌ صورت مساوی بر روی سازه منتقل سازند.
اما این سازه‌ها معایبی نیز دارند. از جمله معایب این محصولات می‌توان به این‌ مورد اشاره کرد که ساخت این سازه‌ها به مکان بسیار وسیعی نیازمند است و نیاز به‌ دقت بسیار بالایی هم دارد. لذا در بسیاری از موارد، مراحل ساخت آن سرعت کمی پیدا می‌کند. هزینه‌های تعمیر و نگهداری بالا، یکی دیگر از معایب این محصولات است.


طراحی و محاسبه خرپا

همان‌طور که می‌دانید در پروسه طراحی، برخی از فرضیات مهم وجود دارند که در هنگام طراحی و ساخت خرپاها نیز باید مورد توجه قرار بگیرند. ساخت خرپا با این فرضیات باید سازگاری داشته باشد تا بتواند بار و نیرو را توزیع کند. باید بدانید که اعضای این سازه، تنها می‌توانند نیروهای محوری را تحمل کنند. لذا اتصالات اعضا یا گره‌ها به‌ صورت پین شده هستند تا از این طریق، نیرو و یا فشار در لحظه، به اعضای سازه انتقال پیدا نکند.

خرپای سقف

تمامی فشارها تنها بر روی گره‌ها اعمال خواهند شد. از طرف دیگر این سازه‌ها باید در یک صفحه قرار بگیرند.

در بیشتر موارد اعضای این محصولات با مقاطع I، مقاطع لوله، مقاطع مربع و یا کانال، ساخته می‌شوند. مقطع I، بهینه‌تر است؛ چراکه می‌تواند نیروهای ساختاری بیشتری را تحمل کند. اعضای این سازه­‌ها نمی‌توانند لنگر خمشی را تحمل کنند. بنابراین پایداری این اعضا به وسیله اتصالات آن‌ها انجام می‌گیرد. لذا در برخی مواقع، اعضای این محصولات را با استفاده از پروفیل‌هایی می‌سازند که نازک‌ترند تا پایداری ارتجاعی صورت بگیرد. برای پایداری این سازه‌ها در جهت جانبی نیز از مهاربند استفاده می‌کنند. اعضای این سازه­‌ها، با استفاده از جوش، پیچ و مهره و یا به‌ کارگیری پرچ به یکدیگر پیوند و اتصال داده می‌شوند. این اتصالات به شکل‌های سفت، نیمه سفت و یا لولا طراحی می‌شوند.


اصول ساخت خرپا

یکی از فرضیات اساسی در زمینه سازه­‌های مورد نظر این است که اعضای این محصولات در انتهای خود به دیگر اعضا متصل و لولا شده‌اند. بنابراین شکل مثلثی، تنها شکل پایدار خواهد بود. اگر شبکه در یک صفحه واقع‌ شده باشد سازه مورد نظر، صفحه‌ای است و اگر فضایی باشد سازه به‌ دست‌آمده با عنوان فضایی شناخته می‌شود.
خرپاهای مثلثی با وارد شدن نیرو، شکلشان را تغییر نمی‌دهند. به‌ جز در مواردی که یکی از اعضاء این سازه‌ها، دچار آسیب‌هایی از قبیل خم‌شدگی شوند و یا بشکنند. شبکه‌هایی که دارای ۴ عضو و یا بیشتر از این میزان باشند پایداری کافی را نخواهند داشت و اگر نیرو و یا فشار قابل‌ توجهی به آن‌ها وارد شود، فرو خواهند ریخت.

اصول ساخت خرپا

ساخت خرپا با قوطی

در حالت معمول، این سازه‌ها با استفاده از چند روش ساخته می‌شوند. از جمله این روش‌ها می‌توان به ساخت سازه مورد نظر با استفاده از تیر ورق اشاره کرد که در این‌ صورت با استفاده از ورق‌های فولادی، سازه ساخته می‌شود. در برخی از موارد نیز ساخت این سازه‌ها از طریق به‌کارگیری قوطی و یا پروفیل صورت می‌گیرد. ساخت این تجهیزات، با قوطی در حال حاضر رواج زیادی پیدا کرده‌ است. اما در این شرایط، باید سازه مورد نظر با قوطی صنعتی ساخته شود. از طرف دیگر ضخامت قوطی نباید از ۴ میلی‌متر کمتر باشد.
لازم به ذکر است که قوطی نمی‌تواند در برابر زلزله مقاومت کند. هم‌چنین این امکان وجود دارد که در برابر حوادث جوی از قبیل باد، دچار پیچش و یا فروریزی شود.

باید این نکته را نیز در نظر داشته باشید که فرایند ساخت خرپا با قوطی، باید در شرایط آب هوایی خاصی انجام شود. برای نمونه نمی‌توان در مناطقی که رطوبت آن نسبتاً بالا است، این ساختار را پیاده‌سازی و اجرا کرد. این عامل به این دلیل است که داخل قوطی، غیر قابل رنگ کردن است. این عامل نیز باعث می‌شود تا خوردگی در قوطی اتفاق بیفتد. همین عامل نیز سبب فروریزی سازه خواهد شد. لازم است به این نکته نیز توجه داشته باشید که سازه­‌هایی که با استفاده از قوطی صنعتی ساخته می‌شوند از انواع محصولات بسیار سبک‌ وزن به شمار می‌روند.


نکات اجرایی خرپا

در هنگام پیاده‌سازی و اجرای چنین سازه­‌هایی لازم است نکاتی را مدنظر قرار دهید. برای نمونه لازم است اتصالات و گره‌ها به‌ صورت کاملاً دقیق و تخصصی انجام شوند. مقاومت این سازه‌ها، باید به‌ نحوی باشد که این امکان و قابلیت را پیدا کنند که تمام نیروها و بارهای وارد شده را خنثی نمایند. از طرف دیگر در چنین شرایطی نباید دچار تغییر در شکل و فرم شوند.


قیمت خرپا

قیمت خرپا با در نظر گرفتن چند عامل مهم تعیین می‌شود. یکی از عوامل مؤثر بر تعیین قیمت این سازه‌ها نوع مصالح به‌ کار رفته در ساخت آن‌ها است. از طرف دیگر کیفیت این مصالح نیز قیمت این سازه‌ها را تغییر می‌دهد.

در چنین شرایطی توجه به سایز و ابعاد مصالح موجود در سازه نیز حائز اهمیت است. در این سازه­‌ها توجه به سایز میلگردها نکته حائز اهمیتی است. قیمت این محصولات با توجه به شرکت سازنده آن­‌ها نیز متفاوت. چراکه محصولات هر کدام از کارخانه‌ها و برندها، ویژگی‌ها و مشخصات مخصوص به خود را دارند.


جمع‌بندی

خرپا عنوان سازه‌ای است که از چندین مثلث تشکیل‌شده است. این مثلث‌ها با استفاده از پیچ، پین و … به یکدیگر متصل شده‌اند. این محصولات می‌توانند وزن یک سازه را به‌ طور کاملاً یکنواخت، توزیع و پخش کنند. لذا کاربردهای وسیعی به‌ ویژه در ساخت انواع سوله‌ها، سقف‌ها، پل‌ها و … دارند.

انواع مختلفی از این سازه‌ها وجود دارند که هر کدام می‌توانند به‌ نحوی نیروهای فشاری وارد شده به یک سازه را تحمل کنند. از جمله انواع خرپاها می‌توان خرپاهای ساده، مرکب، صفحه‌ای، پرات، کی و … را نام برد.
شما می‌توانید به منظور سفارش انواع محصولات فولادی و همچنین مطالعه مقالات مرتبط به وب‌سایت فولادینو مراجعه کرده و از خدمات این وب‌سایت استفاده کنید.

همین الان تماس بگیرید
200 200 66 - 021

همراه شما در قلب بازار آهن

مجموعه فولاد سازان راه ابریشم به شماره ثبت ۴۸۲۳۲۰ با سابقه ۴۰ ساله حضور مستمر مدیران خود در بازار فولاد ایران، هم در زمینه تولید مقاطع طویل و هم در زمینه بازرگانی داخلی، نامی معتبر در تامین مایحتاج فلزی بزرگترین پروژه‌های ملی کشور است.
maliat-logo

اداره مالیات و دارایی

etehadie-logo

اتحادیه صنف فروشندگان آهن و فولاد

tanfa-logo

تعاونی نوردکاران فولاد ایرانیان

تهران، بازار آهن، بهاران ۱،
بلوک ۱۶، پلاک ۷
200 200 66 - 021

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب‌سایت متعلق به مجموعه فولاد سازان راه ابریشم است.